สมุนไพรมันคันขาว

สมุนไพรมันคันขาว

มันคันขาว Dioscorea pentaphylla Linn.
บางถิ่นเรียก มันคันขาว (สุพรรณบุรี) กอยขี้กุ้ง มะมู่ มันหมักไก่ มันหมักบุก มันหมักมู่ หมักโก่ (เชียงใหม่) มันกู้ มันจ้วก (ลำปาง) มันสือ (นครศรีธรรมราช) มันหิ่ง มันอ้อน มันอีมู่ (แม่ฮ่องสอน เลย).

ไม้เถา มีหนามตามโคนต้น ต้นอ่อนมีขน ต้นแก่เกลี้ยง มีหัวเกิดตามง่ามใบบนลำต้นมาก รูปกลม หรือ รีป้อม ๆ ผิวสีน้ำตาล เนื้อสีเหลือง มีหัวใต้ดิน หัวมีรูปร่างต่าง ๆ กัน. ใบ มีใบย่อย 3-5 ใบ ใบย่อยใบกลางรูปหอกกลับค่อนข้างกว้าง หรือ รูปไข่กลับปลายแหลม โคนมน หรือ กลม; มีขนาดกว้าง 1-4.5 ซม. ยาว 4-15 ซม. ใบย่อยที่อยู่ 2 ข้าง ด้านนอกเบี้ยว ใบอ่อนมีขนทั้ง 2 ด้าน ใบแก่ด้านบนเกลี้ยง ก้านใบสั้นกว่าใบย่อยใบกลาง ก้านใบย่อยยาว 3-5 มม. ดอก ดอกเพศผู้ และดอกเพศเมียอยู่ต่างต้นกัน. ดอกเพศ ดอกเพศผู้ ออกเป็นช่อตามปลายกิ่ง กลิ่นหอม ดอกรูปกลม เล็ก จำนวนมาก เรียงกันแน่น มีใบประดับติดอยู่ที่โคนดอก ก้านดอกยาวเพียง 0.5-1 มม. กลีบดอก 6 กลีบ กลีบที่อยู่ด้านนอกรูปหอกกว้าง ปลายแหลม ยาวประมาณ 1 มม. กลีบที่อยู่ด้านในกว้าง ปลายทู่ เกสรผู้ 6 อัน 3 อันฝ่อ ยาวกว่า 3 อันที่สมบูรณ์ ติดอยู่ที่ฐานของกลีบดอก; อับเรณูยาวกว่าก้านเกสร. ดอกเพศเมีย ออกเป็นช่อตามง่ามใบ 1-3 ช่อ ยาวได้ถึง 25 ซม. มีขน กลีบดอกมีลักษณะเหมือนกับดอกเพศผู้ รังไข่ไข่มี 3 ช่อง แต่ละช่องมีไข่อ่อน 2 หน่วย; ท่อเกสรสั้น มี 3 แฉก. ผล รูปยาว ปลายกลม ยาว 20 มม. มีครีบตามยาวกว้างประมาณ 6 มม. เมล็ด มีปีกจนถึงฐาน.

นิเวศน์วิทยา : ขึ้นตามป่าละเมาะ และไร่ร้าง.

สรรพคุณ : หัวใต้ดิน เมื่อทำให้สุกกินได้ หั่นเป็นแผ่นบาง ๆ ปิดบริเวณที่มีอาการอักเสบ บวมแดง

 

รูปภาพจาก:theferns.info,en.wikipedia.org